Meclis Çocuk Suçlular Komisyonu’na İngiliz sistemi hakkında bilgi veren İbn Haldun Üniversitesi’nden Saliha Merve Kaya, İngiltere’de çocuklara yönelik diversiyon (koruyucu ve onarıcı yaklaşımlar) programlarının uygulandığını söyledi. Kaya’nın aktardığı çerçevede bu yaklaşımın merkezinde çocuğu yalnızca cezaya yönlendirmek yerine, koruyucu ve onarıcı adımlarla süreci yönetmek bulunuyor. Sunumda, çocuklara dönük mekanizmalar kadar, ailelerin de sürecin doğrudan bir parçası haline getirildiği ve ebeveynlere sorumluluklar yüklendiği vurgulandı.
“Suça Karışmış Çocuk” İfadesi Daha Yerinde
Kaya, “suça sürüklenen çocuk” yerine “suça karışmış çocuk” ifadesinin daha yerinde olduğunu belirterek, kullanılan dilin yaklaşımı da etkilediğine işaret etti. İngiliz sisteminde çocuklara yönelik uygulamalarda, tek başına klasik ceza mantığı yerine, çocuğu destekleyen ve davranışı onarmayı hedefleyen yöntemlerin öne çıktığını dile getiren Kaya, bu perspektifte diversiyon programlarının önemli bir araç olarak kullanıldığını anlattı.
İngiltere’de Ceza Yaşı 10
Sunumda, İngiliz sisteminde ceza yaşının 10 olarak kabul edildiği bilgisi paylaşıldı. Kaya, uygulamada tali yaptırımların devreye sokulduğunu ifade ederken, çocuklar için öncelikle farklı türde programların tercih edildiğini söyledi. Bu kapsamda çocuklara yönelik danışmanlık, rehberlik, eğitim programları, toplum hizmeti ve onarıcı adalet uygulamalarının tercih edildiği belirtildi. Kaya’nın anlatımı, çocuk adaletinde yaklaşımın yalnızca yaptırımın ağırlığına dayanmadığını, çocuğa yönelik destekleyici süreçlerin de sistemin içinde yer aldığını ortaya koydu.
Kaya ayrıca, ebeveynlerin de bu modelde çeşitli yaptırımlarla karşı karşıya kalabildiğini söyledi. Buna göre ebeveynler para cezası ile karşı karşıya kalabiliyor, bazı ihlallerin adli sicil kayıtlarına işlenebildiği ifade ediliyor. Kaya, bazı durumlarda bin sterline (60 bin TL) kadar para cezası uygulanabildiğini de sunumunda paylaştı. Bu anlatımda, sorumluluğun yalnızca çocukla sınırlı kalmadığı, ebeveynlere yönelik yaptırım riskinin de sürecin parçası haline gelebildiği vurgulandı.
Meral Gökkaya: Diversiyon Programında Özür, İade, Zararın Karşılanması
Adalet Bakanlığı Adli Destek Mağdur Hizmetleri Dairesi Başkanı Meral Gökkaya ise diversiyon programı kapsamında çocuklardan nelerin istenebildiğine ilişkin örnekler aktardı. Gökkaya’nın verdiği bilgiye göre, bu programda çocuktan mağdurdan özür dilemesi, çalınan malı iade etmesi, zararları karşılaması ya da kamu yararına çalışması istenebiliyor. Gökkaya, bu yaklaşımın odağında çocuğu yalnızca yargı sürecinin içine çekmekten ziyade, onarıcı adımların devreye girebildiğini ifade etti.
Gökkaya’nın sunumunda öne çıkan mesajlardan biri de yargı sürecine ilişkin değerlendirme oldu. Gökkaya, “Çocuğu mahkemeye çıkarmak iddia edilenin aksine caydırıcı olmuyor” diyerek, çocuk adaletinde caydırıcılık tartışmasına dikkat çekti. Bu cümleyle birlikte, sunumda anlatılan diversiyon yaklaşımının, yalnızca ceza üzerinden bir etki kurmaktan farklı bir hat izlediği vurgulanmış oldu.
