ABD’deki bilim insanları tarafından hazırlanan devasa uzay haritası, Evren’in yapısı ve geleceğine ilişkin dikkat çekici veriler ortaya koydu. Arizona’daki Kitt Peak Ulusal Gözlemevi’nde bulunan Karanlık Enerji Spektroskopik Aygıtı (DESI) ile oluşturulan çalışmada 47 milyondan fazla galaksi ve kuasar ile 20 milyondan fazla yıldız kayıt altına alındı. Yeni veriler, Evren’in genişlemesini hızlandırdığı düşünülen “karanlık enerji”nin sanıldığı gibi sabit olmayabileceğine işaret etti.
11 milyar ışık yılı uzaklığa ulaşıldı
DESI sistemi, beş yıl boyunca gökyüzünün yaklaşık üçte birini taradı. Aynı anda binlerce gök cismini analiz edebilen fiber optik sensörler sayesinde bilim insanları, Evren’in yaklaşık 11 milyar ışık yılı uzaklıktaki bölgelerini incelemeyi başardı. Bu da Evren’in oluşumundan sonraki çok erken dönemlere ait galaksilerin gözlemlenmesini mümkün hale getirdi.
Araştırmacılar, elde edilen verilerin galaksilerin nasıl oluştuğu, kozmik yapıların zaman içinde nasıl değiştiği ve Evren’in genel yapısının nasıl şekillendiği konusunda şimdiye kadarki en kapsamlı veri setlerinden biri olduğunu belirtiyor. DESI projesiyle oluşturulan haritanın, önceki tüm benzer çalışmaların toplamından katbekat daha büyük olduğu ifade ediliyor.
Karanlık enerji yeniden tartışılıyor
Bilim dünyasında uzun yıllardır karanlık enerjinin “kozmolojik sabit” gibi davrandığı düşünülüyordu. Bu yaklaşım, Albert Einstein’ın genel görelilik teorisindeki denklemlerle ilişkilendiriliyor. Ancak DESI’nin yeni gözlemleri, karanlık enerjinin zaman içinde değişebileceği ve etkisinin zayıflıyor olabileceği ihtimalini güçlendirdi.
Uzmanlara göre eğer karanlık enerji gerçekten zayıflıyorsa, Evren’in geleceğine ilişkin mevcut modeller köklü şekilde değişebilir. Bugüne kadar Evren’in sonsuza kadar genişlemeyi sürdüreceği düşünülürken, bazı teorilere göre ilerleyen milyarlarca yıl içinde kütleçekimin yeniden baskın hale gelmesi ve galaksilerin birbirine yaklaşmaya başlaması ihtimali gündeme gelebilir. Bu senaryo astronomide “Büyük Çöküş” olarak adlandırılıyor.
Harita daha da büyütülecek
DESI araştırma ekibi, mevcut haritayı daha da genişletmek için çalışmalarını sürdürüyor. Yeni aşamada Samanyolu çevresindeki yıldız akıntıları, cüce galaksiler ve doğrudan gözlemlenemeyen karanlık maddeye ilişkin yapılar daha ayrıntılı incelenecek. Bilim insanları, önümüzdeki yıllarda elde edilecek yeni verilerin Evren’in işleyişine dair bugünkü teorileri tamamen değiştirebileceğini düşünüyor.
